1. Ana Sayfa
  2. Sağlık
  3. Kimler glutensiz diyet uygulamalıdır?

Kimler glutensiz diyet uygulamalıdır?


Çölyak Hastalığı

Çölyak hastalığı genetik yatkınlığı olan bireylerde gluten proteinine maruziyet sonucu gelişen kronik bir hastalıktır. Çölyak hastalığı daha evvelce çocukluk çağından sık görülen bir hastalık iken artık her yaş kümesinde ortaya çıktığı bilinmektedir.

Çölyak hastalığının belirtileri çocuk hastalarda çoklukla gluten içeren tahılların diyete eklenmesiyle erken yaşta başlar ve çoğunlukla kusma, tartı kaybı, büyüme ve gelişmeden yavaşlama/duraklama, sulu dışkılama ile kendini gösterir. Yeni olguların yarısından fazlasında çölyak hastalığının 50 yaş ve üzeri bireylerde görüldüğü bildirilmiştir. Fakat bilhassa yaşlı kümelerde çölyak tanısı atlanabilmektedir. Bunun sebebi çölyak hastalığının en yaygın semptomlarından biri olan ishalin, yaşlı hastalarda çok ilaç kullanımına bağlanmasıdır.

Çölyak gelişiminde genetik faktörler %40 oranında tesirlidir. Çölyak hastalığının ortaya çıkmasında tesirli olan çevresel faktörler hala araştırılmakla birlikte glutenle tanışma yaşı, enfeksiyon hastalıkları, mikrobiyota üzere faktörlerin var olduğu düşünülmektedir.

Çölyak hastalığın tanısı genetik testler, serolojik testler (kanda antikor tespiti) yahut ince bağırsak biyopsisi ile mümkün olmaktadır.

Günümüzde çölyak hastalığının tek tedavisi glutensiz diyet uygulamasıdır. Glutene eser ölçüde maruziyet dahi hastalığın şiddetini arttırabilmektedir. Çölyak hastalarının gluten toleransı bireye nazaran değişiklik göstermektedir. Glutene toleransı çok düşük olan çölyak hastalarının glutenli eserlerin hazırlandığı tezgahlarda yemek hazırlamaları, glutenli eserler için kullanılan mutfak eşyalarını kullanmaları dahi semptomların şiddetlenmesine sebep olmaktadır.

BUĞDAY ALERJİSİ

Buğday alerjisi buğday ile müsabakadan çabucak sonra ortaya çıkan bir alerji tablosudur. Bilhassa çocuklarda buğday tüketiminin akabinde saatler içinde ürtiker, nefes almada zahmet, bulantı, karın ağrısı üzere semptomlarla ortaya çıkar. Daha geç olarak semptomların 24 saat içince ortaya çıktığı da görülebilir. Buğday alerjisi tanısı cilt testi yahut kanda antikor ölçümü ile yapılabilmektedir. Buğday ve buğday eserleri diyetten külliyen çıkarılmalıdır.

GLUTEN ATAKSİSİ

Sereballar ataksi olarak da bilinen gluten ataksisi, gluten hassasiyeti sonucu oluşan nörolojik bir bozukluktur.

Gluten ataksisinin kimi tipik semptomları; yürüme ve kol hareketleri üzere genel hareketlerde bozukluklar, kas uyumu ile ilgili sıkıntılar, konuşma zorluğu, ellerde ve ayaklarda hudut hasarı belirtileridir.

Hastaların % 60’ında manyetik rezonans görüntülemede serebellar atrofi bulgusu vardır. Gluten maruziyeti sonrası mide-bağırsak şikayetleri görülme sıklığı %10’dur. Hastalık sinsi başlangıçlıdır ve ekseriyetle 50’li yaşlarda başlar. Gluten ataksisi az bilinen bir hastalık olduğu için toplumumuzda ne kadar yaygın olduğu bilinmemektedir. Hastalığın tanısı beyin MR manzarası ve serolojik testler (kanda antikor tespiti) ile mümkündür.

Gluten ataksisinin tek tedavisi glutensiz diyettir. Gluten ataksisinde glutensiz diyete cevap glutensiz diyete başlamadan evvel geçirilen vakte bağlıdır zira uzun müddet glutene maruz kalma serebellumda purkinje hücrelerinin kaybına neden olur ve bu da geri dönüşsüzdür. Bu yüzden erken teşhis ve süratlice glutensiz diyete başlamak kıymetlidir. Çabucak yapılan tedavinin ise ataksinin stabilizasyonu yahut güzelleşmesi ile sonuçlanması olasıdır.

DERMATİT HERPETİFORMİS

Duhring hastalığı olarak da bilinen bu hastalık çölyağın ciltte görülen versiyonudur denilebilir. Ciltte süratle gelişen küçük sulu veziküller görülür. Bu veziküller kopar, kurur ve kabuklaşır. Şiddetli yanma ve kaşıntı vardır. Döküntüler ortaya çıktıktan sonra genelde kaybolmayan bir sorun olarak kalırlar. Döküntülerin karakteristik simetrik bir dağılımı vardır. Dirsekler ve üst önkol hastaların %90’ından fazlasında etkilenir. Genelde 30-40’lı yaşlarda başlar ama ender de olsa çocuklarda ve yaşlılarda da ortaya çıkabilir. Ailesinde çölyak hastalığı yahut Duhring hastalığı olan bireylerde bu hastalığın ortaya çıkma mümkünlüğü olağandan beş kat daha fazladır.

Tedavi olarak ilaç tedavisine ek olarak glutensiz diyet uygulanmaktadır. Glutenin diyetten çıkarılması ile deri döküntülerinde azalma görülür. Sıkı bir glutensiz diyet uygulayan hastalarda ilacı büsbütün kesmek mümkündür. Tıpkı çölyak hastalığında olduğu diyetten gluten çıkarılmadığında dahi üzere kimi vitamin/minerallerin emiliminde sorun vardır. Gerçek planlanmış bir glutensiz diyet ile besinlerin emilimini arttırılır ve demir, B12 ve folatın beslenme yetersizliklerini önlenir.

ÇÖLYAK DIŞI GLUTEN HASSASİYETİ

Çölyak dışı gluten hassasiyeti, çölyak ve buğday alerjisi olmayan hastalarda, gluten içeren besinlerin alımı ile mide-bağırsak ekseninde ve mide-bağırsak dışında birtakım semptomların ortaya çıkması olarak tanımlanan bir sendromdur.

Gastrointestinal sistemde diyare, şişkinlik, abdominal huzursuzluk, ağrı üzere semptomlar gösterebilirler bunun yanında baş ağrısı, halsizlik,dikkat eksikliği,hiperaktivite bozukluğu,a taksi(koordinasyon bozukluğu), tekrarlayan ağız içi yaralar üzere semptomlar da gösterebilirler.

Çölyak dışı gluten hassasiyeti tanısı için öncelikle gluten ile ilgili öteki tüm teşhisler dışlanmalıdır. Serolojik testler, ince bağırsak biyopsisi olağan olmalıdır. Gluten ile ilgili başka tüm seçenekler dışlandığında, glutensiz diyet uygulanarak teşhis koyulabilir. Glutensiz diyet bir diyetisyen denetiminde uygulanmalıdır. Glutensiz diyet ile semptomlar düzgünleşiyor, gluten diyete eklenir eklenmez semptomlar artış gösteriyorsa çölyak dışı gluten hassasiyeti tanısı koyulabilmektedir.

İRRİTABL BAĞIRSAK SENDROMU

İrritabl Bağırsak sendromu(İBS), organik bir sebep olmaksızın, karın ağrısı ve rahatsızlık hissi ile seyreden, gerilim yahut duygusal tansiyonun yüksek seviyede olduğu periyotlarda sıklıkla karşılaşılan işlevsel bir barsak hastalığıdır. İBS’de tuvalete çıktıktan sonra rahatlama, tuvalete çıkma sıklığına bağlı olarak değişen karın ağrısı ve rahatsızlık hissi, gaita halinde anormallik üzere semtomlar bulunmaktadır.

Bununla birlikte İBS hastalarında da tıpkı gluten hassasiyetinde olduğu üzere buğday eserleri tüketimi sonrası semptomlarda artış görülmektedir. Ama İBS’de buğdayda bulunan hangi bileşenin semptomları arttırdığı bilinmemektedir. İBS hastaları için önerilen diyetlerden biri olan düşük FODMAP diyeti de glutensiz diyet ile büyük oranda benzerlik göstermektedir.

İrritabl bağırsak sendromu için teklifler, hastaya özel yaklaşım sergilenmesi gerektiği istikametindedir. Öncelikle düşük FODMAP diyeti uygulanarak semptomlar izlenebilir, semptomlarda düzgünleşme görülmüyorsa gluten diyetten çıkarılarak izleme devam edilir. Semtomlarda düzgünleşme olduysa diyete tekrar FODMAP içeren besinler yavaşça eklenerek çıkarılmasına gerek olup olmadığı denetim edilir. Glutensiz diyet uygulandıktan bir mühlet sonra kişi tekrar glutene maruz bırakılarak glutensiz diyetin gerekliliği denetim edilmelidir. Tüm bu uygulamalar diyetisyen denetiminde yapılmalıdır.

OTİZM VE GLUTEN

Glutensiz diyet ile birlikte anılan hastalıklardan biri otizmdir. Otizm için gluten ile birlikte kazeinin de diyetten çıkarıldığı, glutensiz-kazeinsiz diyetler üzerine birtakım araştırmalar mevcuttur. Birtakım bireyler için yarar gösterdiği düşünülmekle birlikte bütün otizm hastaları için glutensiz-kazeinsiz diyet önerisi verilmesi gerektiğine dair bilimsel bir ispat bulunmamaktadır. Pekala hangi otizm hastalarında glutensiz diyet yarar göstermektedir? Çölyak hastalığına benzeri biçimde bedeninde glutene karşı antikor taşıyan otizm hastalarında glutenin diyetten çıkarılması ile kimi otizm semptomlarında düzgünleşme görüldüğüne dair çalışmalar mevcuttur. Bu çalışmaların kimilerinin sonuçları çelişkili olduğu için glutensiz diyet uygulanması ile ilgili genel bir teklif bulunmamaktadır. Otizm hastaları tabip tarafından değerlendirildikten sonra glutene karşı antikor varlığı tespit edilirse hekim ve diyetisyen denetiminde glutensiz diyet uygulayabilirler.

ŞİZOFRENİ VE GLUTEN

Glutensiz diyetin olumlu tesir gösterip göstermediğine dair çalışmalar yürütülen bir hastalık şizofrenidir. Gluten hassasiyeti olan şizofreni hastalarında glutensiz diyetin olumlu tesirleri mevcut olabileceği düşün

Lmektedir lakin tüm şizofreni hastalarında glutensiz diyetin olumlu tesir göstereceğine dair bir fikir birliği yoktur. Şizofreni hastaları tabip tarafından değerlendirildikten sonra glutene karşı antikor varlığı tespit edilirse tabip ve diyetisyen denetiminde glutensiz diyet uygulayabilirler.

ROMATOİD ARTRİT VE GLUTEN

Romatoid artrit hastalığının tedavisini destekleyici olarak glutensiz diyetin rolü araştırma hususudur. Romatoid artritli hastalar birtakım besinlerin diyetlerinden çıkarılması ile semptomlarında hafifleme gözlendiğini bildirmektedir. Bu besinler ekseriyetle kırmızı et, süt ve süt eserleri, buğday üzere alerjen olabilen besinlerdir. Romatoid artrit hastaları için beslenme tedavisinde bireye özel yaklaşım izlenmelidir. Her birey kendisini yakından izlemeli ve beslenme günlüğü tutmalıdır. Bireyler beslenme günlüklerini tutarak semptomlarını tetikleyen besinler varsa bunu besinleri fark edebilirler. Tespit edilen besinler diyetten çıkarıldığında semtomlarda düzelme oluyor, eklendiğinde semptomlar şiddetleniyorsa bu besinlerden uzak durulmalıdır.

OTOİMMÜN TİROİD HASTALIKLARI/TİP 1 DİYABET/ SEDEF HASTALIĞI/MULTİPL SKLEROZ

Otoimmün tiroid hastalıkları, tip1 diyabet, sedef hastalığı ve multipl skleroz hastalığı gluten ile münasebeti araştırılan hastalıklardandır. Bu hastalıkların oluşumunda yahut tedavisinde glutenin bir rolü olup olmadığına dair bilimsel çalışmalar devam etmekle birlikte şimdi ortalarında bir alaka olduğuna dair geçerli bir ispat bulunmamaktadır. Buna rağmen bilhassa bu hastalıklardan muzdarip olan şahıslarda çölyak hastalığı bulunma ihtimalinin daha yüksek olduğuna dair birtakım çalışmalar mevcuttur.

Pekala ne yapmak gerekir?

Bu hastalıklara sahip olan şahıslar çölyak açısından değerlendirilmelidir. Otoimmün tiroid hastalığı ve çölyak hastalığı olan şahıslar, glutensiz diyet uygulamalı ve glutensiz diyetin tiroid hastalığının tedavisi için de olumlu tesir gösterebileceğini bilmelidir. Tip1 diyabet ve çölyak hastalığı olan bireyler glutensiz diyet uygulamalı ve glutensiz diyetin tip1 diyabetin tedavisi için de olumlu tesir gösterebileceğini bilmelidir. Sedef hastalığı ve çölyak hastalığı olan bireyler glutensiz diyet uygulamalı ve glutensiz diyetin sedef hastalığının tedavisi için de olumlu tesir gösterebileceğini bilmelidir Multipl skleroz ve çölyak hastalığı olan bireyler glutensiz diyet uygulamalı ve glutensiz diyetin multipl skleroz tedavisi için de olumlu tesir gösterebileceğini bilmelidir.

Yorum Yap

Yorum Yap